De Gambia – een rivierafvaart

In tegenstelling tot de Niger, die op haar tocht door West-Afrika grotendeels door een woestijnlandschap snijdt, stroomt de Gambia vooral door een overvloedig donkergroene jungle. De schijnbare ondoordringbaarheid van het woud op haar oevers geeft de rivier die verantwoordelijk is voor de kleinste natiestaat van Afrika een vrij hoog Heart of Darkness-gehalte. Doch, deze illusie zal de romanticus snel kwijt raken als hij of zij bij een afvaart van deze junglestroom in de verte plots een luxueus Grieks cruiseschip ziet opdoemen. Maar ondanks de (vooralsnog beperkte) komst van moderne plezierjachten blijft een meerdaagse tocht over de Gambia een aanrader. Zeker de vogelaar maar ook de liefhebber van het langzame Afrikaanse plattelandsleven vindt bij een tocht over de Gambia zijn of haar gading.

Georgetown, of Janjanbureh zoals het tegenwoordig heet, is een tien kilometer lang eiland in de Gambia rivier, opgeslokt door een groene wildernis, gelegen op ongeveer driehonderd kilometer van de monding. De Britten stichtten de plaats in 1823 en maakten er een administratief handelscentrum van. Tegenwoordig is er van de voormalige drukte weinig te merken en hoort het thuis in het lijstje van in slaap gevallen postkoloniale buitenposten. Als vertrekpunt voor een stroomafwaartse riviertocht is Georgetown echter nog steeds de place to be. Enkele kampen op het eiland runnen naast wat basic accommodatie tevens een schuit die reizigers mits betaling twee- of driehonderd kilometer lager op de rivier afzet. Overnachten doe je bovendeks onder de sterrenhemel, weliswaar beschermd door een muskietennet.

De eerste honderd vijftig kilometer van de tocht vaar je doorheen een tropische jungle afgewisseld met beboste savanne en afgebrande percelen waarop lokale boeren de eindjes aan elkaar trachten te knopen. Zwaarbeladen mangobomen, schuin groeiende palmen en boven alles uitstekende baobabs vormen de skyline van beide oevers. Wevervogels versieren de over het water hangende palmtakken met hun kunstig geweven nesten terwijl hamerkoppen hun forten bouwen in de vorken van de apenbroodbomen. Het mag duidelijk zijn dat vogelliefhebbers hier op hun wenken worden bediend. Bonte boertjes en dito ijsvogels, zwartkopreigers en witte ooievaars, grijze bananeneters en roodbuik scharrelaars maar ook Egyptische gieren, zeearenden, pelikanen en knobbelganzen behoren tot de mogelijke gevederde vrienden die je met je verrekijker kan gadeslaan.

Een aangemeerde veerboot bij een opening in het palmenkluwen verraadt menselijke bewoning wat verderop. Het wekt ons uit de illusie dat we door een onbewoond broccolibos varen. Iets later wordt dit bevestigd door wasvrouwen en hun in het water spelende kroost. Splitsingen, eilanden, verbredingen; voorlopig jojoot de rivier tussen de honderd en de driehonderd meter breedte. Op wat netten ophalende vissers na is er weinig of geen verkeer op de rivier. Bij enkele grotere nederzettingen staan metalen loodsen waar de pindaoogst van het hinterland wordt verzameld. Verroeste transportbanden die over de rivier uitsteken herinneren eraan dat de aardnoten ooit over de rivier naar Banjul werden vervoerd. Tegenwoordig wordt deze klus geklaard door zwarte rook spuwende vrachtwagens.

De Gambia rivier is tot ver landinwaarts onderhevig aan de getijden van de Atlantische Oceaan. Hierdoor heeft het water een erg hoog zoutgehalte en vaar je de laatste honderd vijftig kilometer niet meer door een tropisch oerwoud maar eerder door een delta van mangrovebossen. Naast de ook hier alomtegenwoordige verscheidenheid aan vogels kan de oplettende passant groepen patas aapjes spotten tussen het kluwen van de ondoordringbare mangrove. Tendaba is een dorpje op de zuidoever van de rivier. Het ligt honderd vijfenzestig kilometer van de oceaan en is een voor de hand liggende stopplaats voor rivierafzakkers. Een nieuwe asfaltweg is bijna klaar en kan de bezoekers in no time naar de hoofdstad leiden.