Niet Afrika
Een vaak gehoorde uitspraak bij bezoekende Europeanen die gevraagd worden of dit hun eerste keer in Afrika is luidt: “Ja, eerste keer. Ik ben wel een keertje wezen duiken in Egypte en heb eens een strandvakantie gehad in Tunesië maar dat is niet echt Afrika, he?
”Oh nee, bedenk ik me weleens in een belerende bui, in welk continent liggen die landen dan wel? Och, ik begrijp het wel hoor, wat men ermee bedoelt. Afrika ‘begint’ pas halfweg de Sahara. Afrika is het ‘zwarte’ continent, niet enkel omdat er allemaal zwarte mensen wonen maar zwart ook als synoniem voor duister en onbekend. Pas sinds ontdekkingsreizigers als Stanley, Livingstone, Speke, Burton en Grant de donkere binnenlanden van het continent meermaals doorkruist hadden en hun verworven kennis deelden met de Royal Geographic Society in Londen is Afrika aan ons Europeanen getoond. Dat stuk van het continent dat de Romeinen veel langer geleden voor ons verkend hadden hoorde er derhalve niet bij.
Ook niet Afrika
Er zij nog enkele andere Afrikaanse landen die om uiteenlopende redenen die twijfelachtige status met noordelijk Afrika delen. Zuid Afrika omdat het te ‘westers’ is, de Seychellen, de Comoren en Mauritius omdat het ver van de kust gelegen bounty eilanden zijn, Sao Tomé & Principe omdat niemand er ooit van gehoord heeft en zelfs Gambia krijgt het tegenwoordig te verduren omdat het ‘te toeristisch’ en dus niet ‘avontuurlijk’ is. Het zijn allemaal oppervlakkige en gevoelsmatige indrukken die het tot een algemene stelling hebben geschopt. ‘Zuid Afrika kloon’ Namibië en ‘Arabisch’ Zanzibar kunnen maar beter beginnen oppassen. Hierbij komt dan ook nog dat de landen die wel voor vol Afrikaans aanzien worden dat dan ook helemaal zijn. “Ik ga op vakantie naar Afrika”, zegt menig reiziger in spé naar Kenia of Kameroen. Maar vertrekt diezelfde toerist voor een wandelvakantie in de Hoge Atlas gaat ie niet naar Afrika maar naar Marokko. Ook beroepsmatige Afrika-gangers (ikzelf incluis) bezondigen zich te pas en te onpas aan dit veralgemeningfenomeen. In discussies zal dit uiteraard stevig ontkend worden. Behalve als het gaat over één specifiek land. Dit land waarvan wel heel erg veel mensen menen dat het niet echt tot Afrika behoort heet Madagaskar.
Madagaskar
Feit is dat Madagaskar, het oudste eiland ter wereld, een kleine honderdvijftig miljoen jaren geleden tezamen met India af brak van het grootste continent dat de aarde ooit kende: Gondwana. Tegen de tijd dat het einde van de grote reptielen werd ingeluid, 65 miljoen jaren terug, bevrijdde het zich volledig van het nieuwe subcontinent en begon aan een solodrift. Hierdoor werd het een van de grootste evolutie-experimenten in de natuurhistorie. Naast het feit dat heel wat ‘oude’ Gondwana flora en fauna zich adapteerde tot nieuwe soorten arriveerden verstekelingen als zaden, eitjes, planten en beestjes op losgeslagen boomstammen of ver aangestoken orkanen vanuit de ‘grote’ wereld. Grotere dieren als lemuren en roofdieren zijn volgens wetenschappers overgestoken over een tijdelijke drooglegging van het Mozambique kanaal zowat 40 miljoen jaren geleden. Daarna hebben al deze birds, bees, flowers and trees zich in diverse richtingen verder geëvolueerd en ontstond er een uniek assortiment van nieuwe soorten dat nergens anders ter wereld te vinden is. Ook niet in ‘Afrika’.
Aziatisch?
De grootste reden echter waarom Madagaskar als on-Afrikaans wordt bestempeld is haar bevolking. Een bezoeker met weinig tijd en zich daardoor beperkt ziet tot de ‘rug’ van het eiland zal inderdaad opmerken dat de mensen er eerder Aziatisch dan wel Afrikaans uitzien. Wetenschappers menen dat een paar honderd jaar voor het begin van onze tijdrekening Indonesische kolonisten zich vestigden op de kusten van Oost Afrika. Later migreerden ze verder tot op de kusten van het tot dan toe onbewoonde Madagaskar en brachten op die manier een vage Afrikaanse ‘look’ met zich mee. Hun taal bleef echter hoofdzakelijk een Maleis dialect weliswaar gesaust met Bantu invloeden. De Merina en Betsileo van de hooglanden zijn veel duidelijkere Malei-Indonesische afstammelingen en hun aankomst op het grote eiland wordt dan ook niet op eerder dan vijfhonderd jaar geleden geschat.
Toch Afrika
Het overgrote deel van het platteland van Madagaskar lijkt inderdaad wel erg op een uit Zuid Oost Azië weggeplukte vallei, strak uitgesneden met de onvermijdelijke rijstterrassen. Het geheel weliswaar overgoten met een Frans koloniaal sausje. Naast eetstalletjes met samosa’s en noedelsoep adverteren auberges op hun krijtborden culinaire hoogstandjes als Fois Gras en Magret de Canard. Deux-chevauxtjes beheersen de taxistandplaatsen terwijl Renault 4-tjes herslepen tot tropische buggy’s de wegen van vakantieparadijs Nossi Be domineren. Madagaskar mag dan best een combinatie van oude en recentere ‘import’ zijn, het blijft onlosmakelijk met Afrika verbonden. De eerlijke enthousiaste vriendelijkheid die de bevolking staande weet te houden zelfs in tijden van honger en miserie ten gevolge van ontbossing, tyfoons of politieke onrust past precies in de algemene houding van ‘de’ Afrikaan. Hier tegenover staat haar diversiteit op vele vlakken. Maar die is volgens mij alleen maar aan te moedigen. Het Afrika van de regio’s waar culturele verschillen gepromoot worden. Daar moeten we voor gaan. Kaapverdië incluis.
