Cultureel toerisme in Tanzania

June 1, 2007 – 7:07 pm

Adam stelt zich voor. Met zijn 24 jaar is hij de jongste kunstenaar van de Mtakuja Art Group en heeft het reeds tot voorzitter geschopt. Adam behoort tot de Chagga bevolkingsgroep en komt van een zeer gelovige moslimfamilie. Na zijn middelbare school volgde hij avondlessen Engels die hij betaalde door als gids te werken voor een cultureel toerisme project. Later werkte hij als verkoper op een souvenirmarkt en reed voor een safaribedrijfje toeristen rond in het Serengeti Nationaal Park. Van zijn grootvader leerde Adam de Tingatinga schilderstijl en het Knife Painting. Trots vertelt hij dat hij op dit moment wordt ingewijd in de ‘schone kunsten’. De Mtakuja Art Group is een van de participanten van het Cultureel Toerisme Programma (CTP) van Mto wa Mbu in noord Tanzania. Dit erg succesvolle initiatief werd in 1996 opgericht in samenwerking met de Stichting Nederlandse Vrijwilligers.

Mto wa Mbu

Het handelsplaatsje Mto wa Mbu in Tanzania kent een turbulente geschiedenis. Terwijl het in vroegere tijden een stoffig kruispuntdorp was in hartje Masailand kreeg het in de jaren zestig van de vorige eeuw te maken met de socialistische verhuispolitiek van Julius Nyerere. Vanuit alle hoeken van het jonge Tanzania werden bantoestammen en nomadengroepen aangemaand om zich te vestigen in de vruchtbare vallei bij het meer van Manyara. Dat het hier een relatief succesvol experiment bleek mag worden vermeld. De Japanse overheid droeg haar steentje bij en mocht drie jaar geleden een gloednieuwe asfaltweg van Makuyuni tot bij de Ngorongoro Conservation Area inhuldigen. Deze weg die dwars door Mto wa Mbu gaat zorgde voor een hoger aantal toeristen onderweg naar de Serengeti en vergemakkelijkte zakendoen en immigratie. Het CTP bleef niet bij de pakken zitten en breidde haar activiteiten uit.

Bananenbier

Nadat we het atelier van Adam en zijn kunstminnende broeders verlieten begeleidden de gidsen van het CTP ons tot bij een bananenbierbrouwerij. Het zijn de Chagga vrouwen die deze brouwkunst mee naar Mto wa Mbu hebben gebracht vanuit hun thuisland op de flanken van Kilimanjaro. We leren dat ze de rijpe bananen na ze geschild te hebben eerst vijf uur koken. Een niet te verwaarlozen bijproduct van het bananenbier is millet. Deze graansoort zullen ze eerst nat houden tot ze als het ware ontkiemt. Na een droogproces onder de zon wordt het tot poeder vermalen en toegevoegd aan de bananenpuree. De fermentatie is klaar als er bovenop de troebele substantie witte bubbels verschijnen. Naast het gebruikelijke na-het-werk-drankje wordt het bananenbier ook tijdens rituelen geschonken en drinken jonge moeders het om meer melk te produceren.

We wandelen doorheen de lommerrijke bananenplantages die omzoomd worden door braak liggende stukjes grond. “Deze akkertjes worden vaak gebruikt door opportunistische boeren om er tomaten, maïs en suikerriet te verbouwen”, legt onze gids Isaac uit. De huisjes opgetrokken uit modderstenen met daken van bananenbladeren staan her en der verspreid in de schaduw van donkergroene mangobomen. Keurig aangeveegde erfjes worden opgefleurd met paarse en rode bougainville. “We wonen hier in een erg nat gebied”, vervolgt Isaac. “Overstromingen zijn schering en inslag. Met de afval van de rijstoogst verhogen en verstevigen we de wandelpaden. Op die manier kunnen we elkaar bereiken als alles onder water staat.” Isaac is erg trots op wat het CTP voor de gemeenschap betekent. “Scholen, ziekenhuizen, vrouwengroepen, kunstenaars, iedereen participeert en profiteert mee van wat we met het CTP bereiken”, verduidelijkt hij.

Houtsnijwerk

We lopen het erf van een Makonde familie op. Deze bevolkingsgroep uit noord Mozambique had zich lang geleden reeds in zuid Tanzania gevestigd. Na de verhuiskoorts van Nyerere kwamen er ook Makonde tot in Mto wa Mbu. Ze hielden zich niet bezig met landbouw of veehouderij maar introduceerden de kunst van het wereldvermaarde Makonde houtsnijwerk. Terwijl ze hun creativiteit ook wel op acacia en mahonie uitleven blijft ebbenhout hun favoriete materiaal. Omdat deze kostbare houtsoort echter enkel voorkomt in het beschermde Masailand moeten ze hen toelating vragen het aldaar te verzamelen. Ze mogen niet raken aan levende bomen. Enkel gevallen stukken kunnen ze oprapen. De houtbewerking van de Makonde is een ambacht die overgaat van vader op zoon. Het eindproduct kan afhangen van de originele vorm van het stuk hout. Is het lang en smal zou het een slang kunnen worden. Anderzijds kan inspiratie ook komen van verhalen die ze ’s avonds bij het vuur horen van de andere volkeren in de smeltkroes rond Mto wa Mbu.

Lunch

“Karibu chakula”, kondigt Isaac aan. Welkom aan de tafel. We worden vergast op een lunch van hartelijke aardappelsoep, gekruide rijst, aubergine en spinazie, bananen in kokosmelk, chapati, tilapia, kool met wortelen en de onvermijdelijke ugali, een puree van maïsmeel. Het zijn de dames van het vrouwenproject dat deel uitmaakt van het CTP die ons deze lekkernijen voorschotelen. “Participatie is het sleutelwoord”, verduidelijkt Isaac. “In een multiculturele samenleving als die in Mto wa Mbu is samenleven zonder vooroordelen en samenwerken zonder discriminatie erg belangrijk. We weten dat we op een strategische plaats op de noord Tanzaniaanse toerismeroute leven. Veel toeristen scheuren hier voorbij op weg naar de wildparken maar die enkele die stoppen voor een plaspauze of een koud biertje kunnen we misschien verleiden om via het CTP deze unieke samenleving te bezoeken. Op die manier kunnen we actief aan armoedebestrijding doen.”